FŠrsluflokkur: Stjˇrnmßl og samfÚlag

Nř rÝkisstjˇrn

Nř rÝkisstjˇrn er a­ tekin vi­ v÷ldum. Frˇ­legt er ■vÝ a­ sjß hver a­dragandi a­ myndun hennar hef­i or­i­ ef till÷gur stjˇrnlagarß­s a­ stjˇrnarskrß hef­u veri­ komnar Ý gildi og hvort menn sÚu vissir um a­ sama ni­ursta­a hef­i fengist me­ a­fer­afrŠ­i stjˇrnlagarß­s.

Fyrst ber a­ nefna: äAl■ingi křs forsŠtisrß­herra.ô ForsŠtisrß­herra hef­i ■annig ekki ■egi­ vald sitt frß forseta ═slands heldur frß Al■ingi. N˙verandi ßstand er arfleif­ frß ■eim tÝma ■egar konungur haf­i Š­sta vald Ý ÷llum mßlefnum landsins, og fˇr me­ framkvŠmdavaldi­, a­ minnsta kosti a­ nafninu til, en fˇl ■a­ sÚrst÷kum rß­gjafa sÝnum og sÝ­ar rß­herra.

═ ÷­ru lagi: äEftir a­ hafa rß­fŠrt sig vi­ ■ingflokka og ■ingmenn gerir forseti ═slands till÷gu til ■ingsins um forsŠtisrß­herra.ô Ef rß­herraefni a­ vali forsetans (gŠti hÚr hafa veri­ Bjarni Benediktsson) nŠr ekki atkvŠ­um meirihluta ■ingmanna skal forseti endurtaka leikinn. Ef rß­herraefni n˙mer tv÷ a­ vali forseta (gŠti hÚr hafa veri­ KatrÝn Jakobsdˇttir) nŠr heldur ekki meirihluta atkvŠ­a ■ingmanna skal Al■ingi kjˇsa milli ■eirra manna sem tilnefndir eru af ä■ingm÷nnum, ■ingflokkum og forseta ═slandsô. Sß sem flest atkvŠ­i fŠr Ý ■vi kj÷ri er rÚtt kosinn forsŠtisrß­herra. (HÚr hef­i Birgitta Jˇnsdˇttir geta­ veri­ tilnefnd af forsetanum, Bjarni Benediktsson af SjßlfstŠ­isflokki, KatrÝn Jakobsdˇttir af Vinstri grŠnum, Benedikt Jˇhannesson af Vi­reisn, SteingrÝmur J. Sigf˙sson af sjßlfum sÚr o.s.frv.)

Ůegar hÚr er komi­ s÷gu ß eftir a­ semja stefnuskrß fyrir rÝkisstjˇrn og velja a­ra rß­herra en forsŠtisrß­herrann, og Ý ■eim efnum ver­ur hinn nřkj÷rni forsŠtisrß­herra a­ lßta hendur standa fram ˙r ermum ■vÝ: äForseti ═slands skipar forsŠtisrß­herra Ý embŠtti. ForsŠtisrß­herra skal samhli­a skipaá a­ra rß­herra Ý embŠtti.ô

Allar tilvÝsanir innan gŠsalappa hÚr a­ framan eru teknar ˙r grein 90 Ý stjˇrnarskrßrtill÷gum stjˇrnlagarß­s og a­ ÷­ru leyti stu­st vi­ ■ß grein.

╔g er ekki sannfŠr­ur um a­ a­fer­afrŠ­i stjˇrnlagarß­s sÚ rÚtt e­a heppileg. Ůa­ er a­ vÝsu jßkvŠtt a­ me­ henni vŠri fŠkka­ atri­um Ý stjˇrnarskrß ═slands sem eru eftirst÷­var af äkonungdŠminu ═slandiô og eiga ekki endilega vi­ fyrir älř­veldi­ ═slandô. VŠri samt ekki heppilegra a­ ganga skrefinu lengra me­ ■vÝ a­ ■jˇ­in kjˇsi forsŠtisrß­herra samhli­a hverjum Al■ingiskosningum? Og hva­ me­ a­ nota tŠkifŠri­ og sameina embŠtti forsŠtisrß­herra og forseta?

╔g legg til a­ vŠntanleg stjˇrnarskrßrnefnd taki ■etta atri­i til athugunar. Auk ■ess legg Úg til a­ nefndin stingi ekki till÷gum sÝnum undir stˇl fram undir endanlega afgrei­slu ■eirra heldur birti ■Šr opinberlega jafnhar­an ■annig a­ ■jˇ­inni gefist kostur ß a­ rŠ­a ■Šr og meta.

Talandi um stjˇrnarskrßna, hvernig vŠri a­ byrja loks ß byrjuninni og rŠ­a um hva­a ßgallar eru ß gildandi stjˇrnarskrß ß­ur en byrja­ er a­ semja vi­auka vi­ hana.


Valdhroki Ý bo­i stjˇrnarskrß

═ a­draganda nřafsta­inna forsetakosninga kom vel Ý ljˇs hversu lÝti­ stjˇrnarskrß landsins segir um valdsvi­ forsetans. Flestir voru frambjˇ­endurnir me­ einhver pˇlitÝsk markmi­ eins og ■eir vŠru a­ fara Ý prˇfkj÷r vegna Al■ingiskosninga. Frambjˇ­endurnir voru einnig mismunsndi Ý framg÷ngu. Sumir virtust au­mj˙kir, jafnvel au­mj˙kir fram ˙r hˇfi sumir hverjir. Einn ˙r hˇpi hinna au­mj˙ku nß­i kj÷ri og var ■a­ vel. Einnig bar ß valdhroka me­al frambjˇ­enda, jafnvel enn meiri valdhroka en mßtti finna hjß n˙verandi forseta ß l÷ngum ferli hans. Segja mß a­ ■essi valdhroki sÚ Ý bo­i stjˇrnarskrßr vegna ˇljˇss og stundum misvÝsandi ßkvŠ­a um valdsvi­ forseta. ═ ■essu ljˇsi mß telja ■a­ me­ ˇlÝkindum, jafnvel til hß­ungar starfandi stjˇrnarskrßrnefnd, a­ h˙n skuli hafa sett sÚr sem meginreglu a­ rŠ­a ekki um embŠtti forsetans Ý st÷rfum sÝnum.

á


Um stjˇrnarskrß

UmrŠ­a um stjˇrnarskrß hefur teki­ nokkurn fj÷rkipp um ■essar mundir.

Forsetinn eyddi talsver­um tÝma Ý ■a­ mßl Ý ■ingsetningarrŠ­u sinni. Hann sag­i ■ˇ lÝti­ ef nokku­ um efnislegt innihald slÝks plaggs.

Ůßverandi lei­togi (e: captain) Skjala■jˇfa (e: pirates) Birgitta Jˇnsdˇttir vill a­ nŠsta kj÷rtÝmabil Al■ingis ver­i stutt og fjalli nŠr einv÷r­ungu um tv÷ mßl. Anna­ ■essara mßla vŠri nř stjˇrnarskrß. Engin eiginleg umrŠ­a um hvert eigi a­ vera efnislegt innihald nřrrar stjˇrnarskrßr fylgdi nÚ mat ß ■vÝ Ý hverju n˙verandi stjˇrnarskrß er ßfßtt.

┴rni Pßll ┴rnason segir a­ v÷ntun ß ßkvŠ­i um ■jˇ­areign sjßvarau­linda Ý stjˇrnarskrß standi Ý vegi fyrir setningu laga um stjˇrnun firskvei­a. ╔g skora ß ┴rna a­ birta skilgreiningu ß or­inu ■jˇ­areign ßn ■ess a­ nota or­in au­lind, sjßvar˙tvegur e­a landhelgi. Fleiri mŠttu spreyta sig ß ■essu verkefni.

Stjˇrnarskrßrnefnd Štlar fljˇtlega a­ skila til Al■ingis till÷gum til breytingar ß stjˇrnarskrßnni. HÚr mun fyrst og fremst vera um a­ rŠ­a vi­auka vi­ stjˇrnarskrßna, til dŠmis ß­urnefnt ■jˇ­areignarßkvŠ­i og ßkvŠ­i um hverjir megi krefjast ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um lagasetningu frß Al■ingi. ═ tengslum vi­ fyrri vi­aukann mß spyrja: Hver ß landi­ sem Ýslenska ■jˇ­in byggir? Er ■a­ Ý ■jˇ­areign, e­a er ■a­ ekki Ý ■jˇareign? Ekkert segir um ■etta Ý stjˇrnarskrßnni. HÚr er ef til vill um svo sjßlfsag­an hlut a­ rŠ­a a­ ekki ■urfi um ■a­ a­ rŠ­a. En gildir ■ß ekki sama um sjˇinn innan landhelgislÝnu ═slands? Spyr sß sem ekki veit.

═ tengslum vi­ sÝ­arnefnda vi­aukann mß spyrja: Hvers konar l÷ggj÷f er svo ■ř­ingarmikil fyrir allan almenning a­ h˙n rÚttlŠti ■jˇ­ratkvŠ­agrei­slu? LÝtil sem engi umrŠ­a hefur fari­ fram ß opinberum vettvangi um ■etta atri­i. Gott vŠri a­ byrja ß ■vÝ a­ fastsetja a­ slÝk mßl ■urfi atkvŠ­i 2/3 allra al■ingismann til sam■ykkta ß ■inginu og sÝ­an meirihluta atkvŠ­a vi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ■ˇ ekki minna atkvŠ­amagn en 40% kosningarbŠra manna, til a­ ver­a a­ l÷gum. Byrja mß me­ ■vÝ a­ gera brß­abyrg­aßkvŠ­i­ um skilyr­i breytinga ß stjˇrnarskrßnni a­ varanlegu ßkvŠ­i. Grei­a mß atkvŠ­i um slÝka breytingu samhli­a nŠstu forsetakosningum.

Byrja mß strax ß opinberri umrŠ­u um stjˇrnarskrßna og ■ß Ý upphafi hverju ■arf a­ breyta, hva­ eru ˙relt ßkvŠ­i og hŠfa ekki ■vÝ stjˇrnarfari sem Ýslenska ■jˇ­in hefur vali­ sÚr og hverra ßkvŠ­a er ■÷rf til vi­bˇtar.


Hva­ skal standa Ý stjˇrnarskrß?

Borist hafa frÚttir um a­ forsŠtisrß­herra Štli a­ fara a­ skipa nefnd til a­ vinna a­ endursko­un stjˇrnarskrßarinnar. Ůetta er engan veginn brřnasta verkefni ■essarar rÝkisstjˇrnarinnar. En fyrst mßli­ ß a­ komast ß dagskrß vŠri ekki ˙r vegi a­ vi­, almenningur, tŠkjum okkur til og seg­um ßlit okkar ß hva­ eigi a­ standa Ý stjˇrnarskrßnni og hva­ ekki. Ůetta er innlegg Ý slÝka umrŠ­u.

═ kj÷lfar hrunsins 2008 kom fljˇtlega upp umrŠ­a um a­ semja ■yrfti nřja stjˇrnarskrß. Kastljˇsmenn fˇru ß st˙fana a­ spyrja vegfarendur hvort ■eir hef­u lesi­ stjˇrnarskrßna. Ůa­ haf­i enginn a­spur­ra gert, en h÷f­u ■ˇ nasasjˇn af einst÷kum ßkvŠ­um stjˇrnarskrßrinnar. ╔g fˇr strax a­ hugsa a­ nř stjˇrnarskrß ■yrfti a­ vera ■annig ˙r gar­i ger­ a­ h˙n vŠri au­lesin og jafnvel ekki lengri en svo a­ au­velt vŠri a­ lŠra hana utanbˇkar lÝkt og gildir um tr˙arjßtningu kirkjunnar. ╔g setti saman dr÷g a­ slikri stjˇrnarskrß og fÚkk ■au birt Ý Morgunbla­inu. Ţmsir hrˇsu­u mÚr fyrir framtaki­, en engin almenn umrŠ­a skapa­ist.

Miki­ vatn hefur runni­ til sjßvar sÝ­an me­ ■jˇ­fundum, stjˇrnlagarß­i og umrŠ­um ß Al■ingi sem ■vÝ mi­ur snerust meira um mßlsme­fer­ina en efnisatri­i stjˇrnarskrßrinnar e­a hva­ e­lilegt vŠri a­ stŠ­i Ý henni og fyrir hverja veri­ vŠri a­ semja slÝkt plagg. ╔g lŠt ■essi atri­i bÝ­a a­ sinni. En Úg hef haldi­ hugmynd minni vakandi me­ sjßlfum mÚr og endurskrifa­ dr÷gin nokkrum sinnum og ■ß teki­ mi­ af řmsu sem komi­ hefur fram um ■essi mßl. Nřjasta hugmynd mÝn er s˙ a­ kalla plaggi­ ■jˇ­arsßtt og a­ ■a­ sÚ inngangskafli a­ stjˇrnarskrß, sem ■annig gŠti veri­ mun vi­ameiri en gildandi stjˇrnarskrß, skipt Ý m÷rg eist÷k l÷g e­a lagabßlka sem lytu s÷mu reglu um endursko­un og ■jˇ­arsßttin sjßlf. Stjˇrnarskrßin ÷ll yr­i ■annig samningur milli Al■ingis og ■jˇ­ar. Endursko­uninni mŠtti dreifa ß m÷rg ßr og taka fyrir ßkve­inn ■ßtt hverju sinni ■annig a­ ■jˇ­inn ■yrfti ekki a­ taka afst÷­u til heildarinnar Ý einu lagi. ╔g mun gera frekari grein fyrir hugmyndum mÝnum sÝ­ar, en vona a­ fleiri sÚu tilb˙nir a­ leggja or­ Ý belg um ■essa hugmynd mÝna e­a sÝnar eigin hugmyndir sem ■ß hugsanlega ganga Ý allt a­ra ßtt.

HÚr ß eftir fer nřjasta hugmynd mÝn af ■jˇ­arsßttinni.

ŮJËđARS┴TT

═sland er frjßlst og fullvalda rÝki frjßlsra og fullvalda ═slendinga.

═sland er lř­rŠ­isrÝki byggt ß hei­arleika, jafnrÚtti, mannkŠrleika og umbur­arlyndi og me­ vir­ingu fyrir landi og ■jˇ­, nßtt˙ruau­lindum lands og sjßvar og ■jˇ­legum ver­mŠtum.

Al■ingi fer me­ l÷ggjafarvald og eftirlit me­ framkvŠmdavaldi og dˇmsvaldi,

Rß­herrar, rÝkisstjˇrn og ÷nnur stjˇrnv÷ld fara me­ framkvŠmdavaldi­

Dˇmstˇlar fara me­ dˇmsvaldi­.

Ůjˇ­arsßtt ■essi er hluti af stjˇrnarskrß lř­veldisins ═slands en auk hennar skulu ÷ll l÷g sem eru nßnari ˙tfŠrsla ß ■jˇ­arsßtt ■essari og talin eru Ý l÷gum um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur vera hlutar hennar svo og l÷gin um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur.

Ůjˇ­arsßtt ■essari svo og ÷­rum l÷gum sem teljast hluti stjˇrnarskrßr ═slands mß breyta me­ atkvŠ­um áminnst 60% al■ingismanna, enda hljˇti slÝk breyting sam■ykki meirihluta kjˇsenda Ý almennri ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu ■ˇ aldrei me­ minni atkvŠ­astyrk en 40% ■eirra sem eru ß kj÷rskrß.

á


Um bloggi­

Sigurbjörn Guðmundsson

Höfundur

Sigurbjörn Guðmundsson
Sigurbjörn Guðmundsson
Verkfræðingur, ellilífeyrisþegi, áhugamaður um þjóðfélagsumræðu
Sept. 2017
S M Ů M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (24.9.): 0
  • Sl. sˇlarhring: 0
  • Sl. viku: 2
  • Frß upphafi: 48

Anna­

  • Innlit Ý dag: 0
  • Innlit sl. viku: 2
  • Gestir Ý dag: 0
  • IP-t÷lur Ý dag: 0

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband